15-12-2020

“Cultuur is voor mij als ademen. Ik heb er niet eens over nagedacht om te stoppen”

Begin dit jaar werden veel agenda’s van makers, culturele organisaties en amateurkunstverenigingen in Roosendaal rigoureus leeggeveegd. Toch toonde het culturele hart van onze stad zich weerbaar, zagen we. Cultuur Verbindt Roosendaal ondersteunde verschillende mooie projecten die juist tijdens de corona-pandemie ontstonden. In dit artikel lichten we er graag een aantal uit.

Choreograaf en artistiek leider Nishant Bhola van dansgezelschap PARTICLES sprak met mensen uit Roosendaal over hoe zij betekenis geven aan de huidige tijd. Wat doet de corona-pandemie met hen?

“In mijn werk staat het mens-zijn altijd centraal. Dat is de essentie van alles. De scheiding tussen mens en mens intrigeert mij: waarom is de ene mens minder mens dan de ander? Tijdens de corona crisis kwamen al die vragen in een nieuw daglicht te staan: wie ben ik? Wat maakt mijn leven waardevol? Wat geeft betekenis?

Net zoals bij veel anderen was mijn agenda ineens leeg. Twee maanden lang heb ik daar tegen gevochten. Op een bepaald moment kwam het besef: ik moet iets doen. Ik moest opnieuw gaan bedenken wat dat dan zou kunnen zijn. Online een voorstelling streamen of een yogales geven zag ik niet zitten. Het moest iets betekenisvols zijn.

Om me heen zag ik dat door de corona-crisis de ongelijkheid tussen mensen duidelijker werd. Kinderen met minder rijke ouders kwamen bijvoorbeeld thuis te zitten zonder laptop, toen de scholen dicht waren. Hoe moesten zij het onderwijs dan volgen? Ik besloot te gaan praten met mensen. Over wat corona voor hen betekent, en over hoe ze het ervaren. Gelijkwaardig, van mens tot mens. Als beweging naar de mensen toe.

Op deze manier in gesprek gaan, dat doe ik vaker. Tijdens de Arabische Lente bijvoorbeeld. Ook toen ben ik gaan praten, praten, praten. Om begrip te krijgen van wat zo’n collectieve ervaring inhoudt. Dat verwerk ik dan in een performance. Nu wil ik de gesprekken zélf juist centraal stellen. Inmiddels heb ik verschillende gesprekken gevoerd. Het is prachtig om te zien hoe makkelijk mensen hun hart voor me openstellen. En hoeveel ze delen over wat hen overkomt, en wat ze leren. Er komen nog veel meer gesprekken bij. Ik wil met een dwarsdoorsnede van de Roosendaalse bevolking praten. In welke vorm ik de gesprekken straks zal delen, weet ik nu nog niet. Mijn werkwijze is iteratief - stap voor stap wordt duidelijk waar ik naartoe ga. Het kan een podcast-reeks worden, of een documentaire. Nu kan het nog alle kanten op.

De corona-periode heeft mijn manier van werken structureel veranderd, ook naar de toekomst toe. Deze tijd heeft me dichter bij mezelf gebracht. Ik heb geleerd dat ik dichter bij de inhoud wil blijven, en de vorm meer los moet laten. Een periode als deze was voor mij een kans om herboren te worden, en dat geeft energie. Voor mij als maker betekent dat: het gaat niet om de vorm, maar om de impact die je maakt.”

 

Muziekvereniging Roosendaal, normaal gezien concertharmonie, variatie- en matinee orkest, stelde zich flexibel op. Als repeteren en optreden in grote groepen niet meer kan, dan stappen we tijdelijk over op ensembles.

“Verbondenheid blijven houden binnen onze vereniging en trots zijn, omdat je toch iets moois kunt maken met elkaar, dat is waar we voor staan. Daardoor wisten we al aan het begin van de corona-pandemie dat we iets wilden doen”, vertelt bestuurslid Guus Heselmans. “Een orkest is al snel vijftig mensen groot. We realiseerden ons al snel dat dát voorlopig niet meer kon. Repeteren ging niet meer, optreden ook niet. Alle projecten hebben we gecancelled. Toen zaten we met een lege agenda.
We zijn overgestapt op het spelen in ensembles. Zo kun je met complete groepen ook complete werken spelen én optreden. Een ensemble is namelijk altijd kleiner dan dertig man. Eind september hebben we een buitenconcert gegeven in deze nieuwe setting, op de Nieuwe Markt. We wilden iets terugdoen voor de leden en de stad. Dit was het enige optreden tot nu toe. Toch hebben we niet stil gezeten. We zijn het afgelopen half jaar steeds doorgegaan met organiseren. En als het echt niet kon, hebben we op het laatste moment gecanceld. Op dit moment werken we toe naar een hybride concert. Dat wordt geen kerstconcert meer, door de laatste maatregelen gingen repetities niet door, maar dit concert van verschillende ensembles komt er hoe dan ook.

Het werken met ensembles is interessant. Je hebt ineens veel meer flexibiliteit, dat is anders dan bij een orkest. Daarnaast organiseerden we de afgelopen periode workshops voor onze leden, over een andere manier van werken en muziek maken, over andere vormen en variaties in de muziek et cetera. Deze periode leverde dus ook iets moois op, wat dat betreft. De kans om onszelf en de leden een stukje verdieping en kennis te bieden, en wat variatie op hoe we het voorheen altijd deden.

Of we na corona ook met ensembles blijven werken is afhankelijk van de ervaringen van de muzikanten. Wat ik zelf erg leuk vind, is dat we leden de afgelopen periode - door het musiceren in kleinere groepen en door deelname aan workshops - wat meer door elkaar konden husselen. Dat heeft de verbondenheid binnen de groep alleen maar vergroot.

Het geeft een goed gevoel, voldoening dat we op deze manier de stad een hart onder de riem kunnen steken en dat onze leden hun hobby - muziek maken - ondanks alles toch kunnen uitoefenen. Om er zo met z’n allen onze schouders onder te zetten: dat geeft energie.”

 

Theatermaker Anne Leijdekkers organiseert - samen met animator Iris Frankhuizen en podcast-maker Geert Vlieger - een alternatieve carnavalsoptocht door het centrum van Roosendaal. Verhalen van inwoners staan daarbij centraal.  

“Dat carnaval komend jaar niet door kan gaan, raakt veel mensen hier in Roosendaal. Dat merk je aan alles, er is een enorme betrokkenheid. Het feest is een verbindende factor hier in de stad.

Wat we daarom doen is: we halen verhalen op bij mensen in de stad: bij kinderen, ouderen, leden van een carnavalsvereniging, bouwers van carnavalswagens, horeca, noem maar op. Voor de lijntjes putten we uit ons eigen netwerk, en uit het netwerk van ons eigen netwerk. Als we iemand gesproken hebben, vragen we bijvoorbeeld: ‘Bij wie kunnen we nog meer terecht voor een mooie anekdote?’. Het is de bedoeling dat wat we ophalen echt over carnaval gaat. Misschien komt corona zijdelings wel ter sprake, maar dat moet niet de hoofdmoot zijn. De Roosendaalse carnavalsverhalen kun je straks beluisteren, en er komen ook animaties bij. Gedurende de volledige maand februari zijn ze door heel Roosendaal te zien. Op elf plekken in het centrum staan paaltjes of markeringen met daarop een QR-code. Als je die scant, kom je vanzelf bij het verhaal terecht. Zo maak je je eigen carnavalsoptocht. Alle verhalen zijn in februari ook te bekijken en te beluisteren in de bieb.

Inspiratie kwam door een ander project van Iris, die ik nog kende van mijn opleiding aan de Kunstacademie. Met ‘Het huis van Amsterdam’ haalde ze verhalen op van Amsterdammers in corona-tijd, die ze vertaalde naar animaties en illustraties. Dat sprak me aan: konden we dat ook niet doen voor Roosendaal, maar dan met carnaval als hoofdthema? Door verhalen te bundelen wilde ik iets teruggeven aan deze stad, waar ik zelf vandaan kom. Een project dat niet online plaatsvindt, maar júíst in die fysieke omgeving waar carnaval en de optocht normaal zijn.

Wat ik hoop is dat de Roosendalers zich herkennen in de verhalen, en dat ze er vrolijk van worden. Daarnaast hoop ik dat het ze een breder beeld geeft, juist doordat de verhalen ook over ervaringen van de ander gaan. Daardoor is dit project meer dan alleen maar leuk. Het zou tof zijn als ook mensen van buiten Roosendaal over het project horen, en het komen bezoeken. En dat we hier in Roosendaal dan met trots kunnen laten zien: dít is de manier waarop wij feest vieren. Als een soort citymarketing via carnaval.”

 

Invitéater werkt jaarlijks aan één muzikale voorstelling, bestaande uit dans, muziek en tekst. Vorig jaar waren dat er maar liefst twee. Hoe anders is dat nu? Toch laat de vereniging zich niet uit het veld slaan, vertelt Tom van den Bergh, regisseur van het gezelschap. Met ‘De Coronamonologen’ komt er dit jaar tóch een voorstelling.

“Aan het begin van dit jaar hadden we al een toneelstuk gekozen - de rollen waren verdeeld en de eerste scriptlezing was achter de rug. Toen kwam carnaval, en daarna was ineens alles anders. Eerst dachten we nog: dit duurt misschien een paar weekjes, maar dat werden al snel maanden. Op een bepaald moment besloten we: dit gaat ‘m niet worden. Het stuk dat we hadden gekozen was best pittig, dus dat wil je gewoon goed doen.

We zijn gaan zitten met onze vaste tekstschrijver Stef Broos om de mogelijkheden te bespreken. Wat als ieder nu eens apart aan een stuk werkt, en dat ik dan aan huis met mensen zou gaan repeteren?

Wekenlang ben ik bij mensen thuis langs gegaan. Het idee was: wij als artistiek team geven kaders en schaven misschien hier en daar wat bij, maar de invulling van hun stukje moest vanuit de deelnemers zélf komen. Mensen hebben vaak niet door hoe creatief ze zelf zijn. Zeker amateurspelers zijn daar soms onzeker over. Terwijl ze zoveel meer kunnen dan ze denken. En dat bleek ook wel. Door de input van de spelers zelf zijn tien of elf scènes ontstaan, die allemaal linksom of rechtsom over corona gaan. De verhalen vormen samen een goede mix van een lach en een traan: over meer gaan sporten dankzij corona, bijvoorbeeld, maar ook over afscheid nemen, en over het gemis aan nabijheid van geliefden. Negentig procent van de scènes komt uit de deelnemers zélf, slechts tien procent is bijgestuurd door mij.

Juist in deze tijd is het ontzettend belangrijk dat mensen hun hobby kunnen uitvoeren: het geeft ontspanning, biedt een uitlaatklep. Daarom vonden we het - vanuit het artistieke team en het bestuur van Invitéater - ontzettend belangrijk om door te gaan. Er valt nu al zoveel weg: laat dit er dan in ieder geval nog wél zijn voor onze deelnemers.

Op 27 december voeren we de monologen twee keer op, voor dertig man in totaal. Daarnaast wordt alles opgenomen. We kunnen dus livestreamen, of de voorstelling op een later moment ‘On Demand’ beschikbaar stellen.

Ik hoop dat de voorstelling herkenning biedt. En dat mensen ook de andere kant gaan zien, zodat het ze helpt reflecteren op hoe ze zelf met corona omgaan. Met de Coronamonologen bieden we Roosendalers en onze deelnemers hopelijk een manier om even stil te staan bij wat we nu eigenlijk allemaal meemaken.”

 

Choreograaf en community artist Jordy Dik werkt sinds twee jaar op freelance-basis samen met Theaterwerkplaats Tiuri. Met ‘The pop-up edition’ zorgt hij ervoor dat zijn dansers en hij ondanks alle beperkingen toch een voorstelling kunnen maken.

“Voor mij is mijn werk als choreograaf hetzelfde als ademen. Ik heb er niet eens over nagedacht om te stoppen. En voor de dansers van Tiuri waar ik mee werk is dat net zo. Ik kan nog een boek gaan lezen en daar inspiratie uit opdoen voor een volgende voorstelling. Maar zij zijn doeners, zij moeten dansen, voelen.

Begin dit jaar viel veel weg. Op het ICAF (Internationaal Community Arts Festival Rotterdam) stonden we met een openingsvoorstelling van No bodies - The Male Edition. Die zouden we maken met de vooraanstaande artistiek leider Henrique Amoedo. Een unieke kans, want met zijn inclusieve dansgroep Dançando com a diferença is hij super vooruitstrevend in het werken met mensen met Down. De spelers begonnen net te repeteren, toen alles werd geannuleerd. Een flinke domper. Alle dansers moesten in lockdown - bij hun ouders of op de woongroep. Na een periode van zo heftig samenwerken kwam dat hard aan.

No bodies is al vóór corona bedacht. Vanwege de schermen en de dynamiek tussen afstand en nabijheid, werd het ineens een visionair stuk - een voorstelling over de huidige tijd.

The pop-up edition is een variatie op No bodies, maar dan in verkorte vorm. In een glazen, rechthoekige kooi zorgen vier dansers - twee professionals en dan Margriet en Igor van Tiuri - vijftien minuten lang voor een rauw, emotioneel spel. De live-muziek wordt verzorgd door Vincent Dankelman.

Het effect op dansers Igor en Margriet is prachtig. Igor is normaal niet zo makkelijk in het tonen van zijn emoties. Maar toen ik hem tijdens het repeteren voor The pop-up edition vroeg hoe het met hem ging, zag ik toch dat zijn ogen nat werden. Als je dat ziet, dan begrijp je weer waar je het voor doet. Er komt zoveel los tijdens het dansen en repeteren, zeker nu. We moeten door: voor onszelf, voor elkaar, voor de voorstelling en voor het publiek!

De première is op 4 december tijdens Introdans in Arnhem. Verder spelen we in De Kring en in Den Haag, in het Zuiderstrandtheater. Daarnaast maken we een mini-docu van het hele proces. Dat gebruiken we om het stuk ook onder de aandacht van bijvoorbeeld musea en festivals te brengen. We hebben hier iets te pakken dat we heel graag met de wereld willen delen.”

Volg jij? Wij helpen je graag verder! Bel, mail of kom eens langs. info@cultuurverbindtroosendaal.nl | 06 34 231 149